Archiwa kategorii: Dwa imperia

„Wesołych Świąt, wy, sprośne zwierzaki”

„Merry Christmas ya filthy animals” – tak (używając filmowego klasyka) największe kino na Leicester Square przekazywało swoje życzenia tłumom turystów i zakupowiczów tłumnie odwiedzających londyński West End. Tytuł dwuznaczny, ironiczny tak jak Brytyjczycy potrafią być ironiczni i zdystansowani wobec siebie i swoich tradycji. Jakże inaczej bowiem składać świąteczne życzenia wobec tłumów oszalałych rodzin, penetrujących półki sklepowe w poszukiwaniu najlepszego prezentu? Jak oceniać wariatów, którzy koczowali całą noc przez Czarnym Piątkiem, aby kupić zestaw kina domowego za paręnaście funtów mniej? Dookoła pięknie, Mariay Carey śpiewa piosenki, lampki świąteczne świecą jasno jak nigdy, ale pustka pozostaje?

Parę kroków dalej, na czwartym postumencie na Trafalguar Square, obok monumentów słynnych bohaterów, stał równe dumnie niebieski plastikowy kogut. Kogut, po prostu kogut. Nie Rotmistrz Pilecki, nie Batalion Zośka, nie ofiary kolejnego powstania, kataklizmu narodowego czy pomoru.

Jest jeszcze jeden aspekt świąt w Zjednoczonym Królestwie: słodycze, alkohol i imprezy, które rozjaśniają ciemne i zimne miesiące. Mamy eggnog latte, pudingi, mince pies (babeczki ze słodkim owocowym nadzieniem), mamy likiery i brandy, mamy bogate w suszone owoce i cukier ciasta.

Co jeszcze nowego w Londynie? Przybyło parę drapaczy chmur, wyburzono parę starych kamienic, ale poza tym? Ludzie tak samo uprzejmie obojętni, komunikaty odtwarzane w metrze tak samo zapobiegawczo nadopiekuńcze, śmieci tak samo jak dawniej turlają się po ulicach, już rozwieszają zapowiedzi corocznej podwyżki cen biletów, do tych samych restauracji ludzie stoją w kolejkach, a Anglcy z takim samym spokojem jak zawsze zasiadają przed kolejnym piwem w pubie. Wszystko skąpane w pogodzie – takiej jak zawsze – zmiennej i kapryśnej. Rano ulewa, w południe słońce i plaża, wieczorem lodowaty wiatr. Nie było to do końca gościnne powitanie, ale taki jest właśnie jest Londyn.  Zimny, nedostępny, ale narkotycznie pociągający. Jak śpiewają w musicalu Sweeney Todd – there is no such place like London.

Reklamy

Moskiewskie abecadło

Pare miesięcy mieszkania w Moskwie postanowiłem podsumować w Moskiewskim Abecadle. Należy je brać pół żartem – pół serio, z odpowiednim dystansem, najlepiej zapijając Stolicznają i zakąszając ogórkiem ze śledziem.

A alkohol. ‚Wódka? Bez wódki ten naród sobie nie poradzi’ powiedział Chruszczow. Wódka powoduje, że ludzie przybierają maski. Jedni brzydsze, inni ładniejsze. I tutaj ukazuje się potwór, a tutaj rodzi się anioł.

B balet Rosjanie umieją robić jak mało kto na świecie. Czy Bolszoj, czy ludowy zespół Mossiejewa, trzeba zobaczyć i basta.

Cczarni” z Uzbekistanu, Tadżykistanu i Kirgistanu – ogromną fala imigrantów z byłych republik, zamiata ulice, pracuje na budowach i w hurtowniach. Rosjanie mają w pogardzie „czarnych” identycznie jak Anglicy mają w pogardzie swoją tanią siłę roboczą z Polski, Bangladeszu i Jamajki.

D dobroć i jej nieoczekiwane oznaki. A to pani w metrze wręczy balonik siedzącej obok biednie wyglądającej dziewczynie, a to ktoś się uśmiechnie do nieznajomej osoby na ulicy. Dobroć czasami zwycięża moskiewskie ponuractwo.

E edukacja. W Rosji trzeba wychowywać nie tylko dzieci, ale i dorosłych. Zdaniem władzy człowiek bez edukacji się popsuje. Dlatego wszędzie można spotkać morały, puenty i pouczenia. „Drodzy pasażerowie, wsiadanie w biegu do pociągu to stres dla maszynisty i pasażerów”, „Pilnujmy dzieci, nie pozwólcie by wasze dzieci stały się inwalidami”.

F fałszywy przekaz. Bo z jednej strony Rosjanie brzydzą się swoim krajem, wstydzą obyczajów, i pragną Europy. A z drugiej strony są dumni ze swojej mocarstwowej historii, kochają swoje imperium i uważają, że pomimo uporządkowania i piękna Europy, oni by się tam udusili.

G gwar. Moskwa to hałas generowany przez 6- pasmowe autostrady w środku miasta, ryk klaksonów i pouczenia Policji wykrzykiwane przez megafony radiowozów. Hałas budujących się drapaczy chmur, reklamy odtwarzane przez głośniczki w witrynach sklepów. No i głośna zachodnia muzyka w restauracjach. I tak przez.całą dobę. Moskwa nie śpi nigdy.

H halucynacje. Gdy idę reprezentacyjnym Arbatem, widzę sklepy Ferrari, Gucci (i każda marka drogiego zegarka sie wystawia w Moskwie), myślę jak bardzo kapitalizm zapanował w Rosji. Rosja połknęła przynętę kapitalizmu bez zakąski, bez najmniejszego grymasu. A potem w przejściu podziemnym znajduję kalendarz „Stalin 2013”, zdaje mi się że mam halucynacje. Moskwa potrafi przyprawić o halucynacje.

I inastrancy czyli cudzoziemcy. Niedobrze, że przyjechali (problemy), źle że się interesują (mogą być jeszcze większe problemy), prawią komplementy (dziwne i podejrzane). Niech już wracają do siebie (to zostało z poprzedniego systemu). Inastrancy padają ofiarą Moskwy jak mało kto. Bo Moskwa zmienia każdego, czy się tego ma wolę i świadomość, czy nie.

J jadłodajnie typu ‚stołówka nr. 1’ – najlepsze w Moskwie miejsca, w których można zjeść relatywnie tanio i lokalnie. Od pielmieni (pierogów), poprzez blinczyki po kuricu z kartożkami (kurczak z frytkami).

K kuriaszczi, nie kuriaszczi, czyli wszystkie lokale mają miejsca dla palących i niepalących. Obyty moskwiczanin wybiera ‚dla palących’, bo stoliki dla niepalących dziwnym trafem są zawsze pomiędzy zmywalnią naczyń a WC.

L Lenin – jest wszędzie, w metrze, na skwerach i placach. Na Placu Czerwonym Lenin został obudowany ogromnym białym kokonem. Mówią że to remont, bo to dach przecieka. Ja myślę, że Dziaduszka się przepoczwarza z kokonu w motyla.

M mafia Dziada Hasana zastrzelili w biały dzień, obok Muzeum Czajkowskiego. Lepiej schodzić z drogi Maybachom parkującym na chodnikach i omijać blondynki eskortowane przez trzech ochroniarzy do Salonu Krasoty (Piękności)

N niepokorność wobec władzy. Czasami coś się dzieje na Triumfalnej Płoszczadi, pojawia się policja i wojsko, kogoś aresztują, ktoś krzyczy zza krat radiowozu, dziennikarze się kręcą dookoła i wtedy bogate blondynki podążające do bogatych restauracji na Twerskiej się denerwują, bo „pacany” znów zamknęli ulicę.

O ochrona. Ochroniarz jest synonimem bogactwa i gwarancją spokoju. dlatego każdy porządny sklep, firma ma ochroniarza.

P pieczątki, priglaszczenia, bumaszki, przepustki. Rosjanie kochają papierologię i traktują ją bardzo poważnie.

R ruch drogowy – samochód jest najważniejszy. Pieszy musi się nauczyć omijać ‚maszyny’ zaparkowane na chodnikach i przejściach dla pieszych i orientować w rozmieszczeniu przejść podziemnych.

S sosułki, czyli sople, które spadają z dachów zabijając pokaźną ilość osób każdego Roku. Dlatego w zimie nie chodzi się pod murami.

T Triumfalnaja Płoszczad. Stacja Metra z ponadnaturalnej wielkości figurami pionierów komunizmu. Jest tam pogranicznik z psem, którego trzeba obowiązkowo pogłaskać po pysku by, bronił Ojcowizny.

U uprzejmość jest zredukowana do minimum. W sklepie nie mówi się „proszę”, dziękuję czy „do widzenia”. Pchanie kogoś i przepychanie się w metrze, w sklepach, nawet w kolejce do filharmonii jest na porządku dziennym i akceptowalne. Po pewnym czasie człowiek nabiera pewnego rodzaju znieczulicy i gruboskórności. Myślę że pare lat spokoju i ludzie zaczną się uśmiechać do siebie.

W władza. Katarzyna II, Iwan Groźny, Lenin, Stalin … Rosja zawsze miała twardych i okrutnych władców. Może to kwestia klimatu, może kwestia ogromu kraju? W każdym razie o władzy Rosjanie nie dyskutują albo mówią wyłącznie dobrze.

Wysotki – siedem sióstr – budynków bardzo podobnych do naszego warszawskiego Pałacu Kultury. Są znakami historii. Ale młodzi moskwiczanie lubią je za styl i za to, że dodają kolorytu rosyjskiej stolicy (pal licho ideologia). Wysotki są świetnymi punktami orientacyjnymi, bez nich byłoby się łatwo zgubić w Moskwie.

Z zakuski, czyli zakąski. Dobre w czasie party biurowego. Najlepsze blińczyki z kawiorem, (naleśniki), ale i że śledziem dobre. I jakaś szynka gatunkowa, pomidory prosto z ogródka, ale ogórki kiszone (solienyje) przede wszystkim.

Prawie jak Fogg

Gdzie najlepiej zacząć podróż dookoła świata? Jasne, że w Londynie. Można się spierać i dyskutować, które miasto bardziej wpływowe i piękniejsze, ale to Londyn jest pępkiem świata, leżącym i w Europie, a jednocześnie zapatrzonym w Amerykę i mającym swoje korzenie w Azji, Australii i Nowej Zelandii.
Pogoda w Londynie była typowa jak na zimę na Wyspach, czyli nie do zniesienia. Zimno, mokro, do tego jeszcze przenikliwy wiatr i pokaźna warstwa chmur ponad nami, czyniąca nastrój jeszcze bardziej ponurym. Na Piccadilly Circus kręciły się tłumy przemokniętych turystów, z których połowa próbowała dostać się na rozpoczynający właśnie Chiński Nowy Rok, a druga połowa próbowała się rozeznać w mapie metra, bo własnie z powodu awarii zamknięto linię metra (typowe) powodując niemałe zamieszanie.
Szybko wydostaliśmy się ze zdezorientowanych tłumów, bo mieliśmy zamiar odwiedzić dzisiaj tylko jeden adres w Londynie: Pall Mall, dom 104, The Reform Club. To słynne miejsce, z którego Fileas Fogg wyruszył w podróż dookoła świata. To miejsce istnieje naprawdę, symbolicznie chciał stamtąd wyruszyć Michael Palin w swoją telewizyjną podróż dookoła świata. Podróżnik nie został wpuszczony do środka, bowiem do klubu dla dżentelmenów nawet obecnie mają wstęp tylko prawdziwi dżentelmeni, z odpowiednimi dżentelmeńskimi koneksjami i dżentelmeńskimi kartami kredytowymi.Dlatego znaleźliśmy adres nie próbując nawet dostać się do środka, pstryknęliśmy fotkę i podążyliśmy dalej.

Alturysta_RTW fin
Poczucie niedosytu pozostało, bo rozpocząć podróż w tak burżuazyjny sposób nijak pasuje do naszej idei, więc wsiedliśmy z powrotem do metra by odwiedzić jeszcze raz londyńskie doki. Tutaj rozpoczynały się prawdziwe przygody; tutaj rekrutowano załogę Cutty Sark, tutaj robotnicy naprawiali żaglowce, które woziły drogocenne przyprawy z Indii i Ameryk. Nieopodal wieszano piratów, jeszcze trochę dalej grasował Kuba Rozpruwacz, a po drugiej stronie Tamizy rozrawiał Oliver Twist. Tak, Doki są najlepszym miejscem do wyruszenia w wyprawę dookoła świata. Przeszliśmy się kawałek, dalej smagani deszczem i wiatrem, pokłoniliśmy się legendarnemu pubowi The George, w którym żeglarze i robotnicy wymieniali się ofertami pracy i pomachaliśmy widocznemu z oddali Królewskiemu Obserwatorium na Greenwich z legendarnym południkiem zerowym i wsiedliśmy w metro do Lotniska Heathrow. Przygodę czas zacząć!

Prawie jak w domu

W cerkwi jest trochę jak w domu. Kościóły prawosławne są przytulne, nawet te wielkie katedralne mają w sobie ciepło i intymność. Już z zewnątrz różnią się od kościółów katolickich – strzelistych, wyniosłych, bojowych i twardo trzymających straż nad miastem czy wioską. Cerkwie są inne; złote kopuły, kolorowe, we wzory, gwiazdki czy księżyce, bardziej przypominają jakiś wystawny deser niż miejsce modlitwy. Też jak w domu, mają swój zapach, zwyczaje i mieszkańców. W środku jest ciemno, wybijają się tylko złocenia ikon i świeczników, panuje przedziwny zapach kadzidła różanego i lawendowego.

Alturysta_Cerkiew1
Już przy wejściu wita nas babka cerkiewna w Cerkiewnej Ławce, sprzedająca świeczki i święte obrazki. Pani ma ważną minę i typowo po rosyjsku się nie uśmiecha. W samym środku więcej się zwiedza niż przebywa jak w katolickim kościele. Tutaj jest widoczny ten ortodoksyjny związek człowieka z obrazem świętym. Wierni wchodzą, żegnają się kilka razy (tak porządnie, od podłogi do sufitu) i potem zaczynają pielgrzymkę dookoła świątyni, od obraza do obraza. Przed specjalnie ważnymi świętymi pali się świeczki, przed niektórymi wierni przystają na dłużej, czasami przytulają się do ramy, jakby chcieli im powierzyć swoje troski i kłopoty. Z tyłu czeka armia babek cerkiewnych, które wyrzucają dopalone świeczki, dbają o porządek i pilnują świętego nastroju. Czasami siedzi też ochroniach, ważny niezmiernie, niczym woźny w szkole. Po nabożeństwie babki cerkiewne wyciągają metalowe skrobaczki i inne chemiczne preparaty i szlifują marmurową podłogę, aby lśniła odpowiednio. Odkurzają obrazy i fornirują ramy.
Jak król zjawia się pop i śpiewa, błogosławi i odprawia śwęte czynności za uchylonym tylko częściowo dla śmiertelnych ikonostasem. Wszystko robi wrażenie obrzędu uporządkowanego, spokojnego a jednocześnie niezmiernie osobistego i żarliwego, trochę jak przy rodzinnym obbiedzie każdy ma swoje miejsce i swoją funkcję.
Najbardziej lubię odwiedzać cerkwie pod wieczór, kiedy wnętrze jest rozświetlone tylko świeczkami, w środku ciepło i przytulnie, wierni odprawiają swoje modły, gdzieś w oddali pop śpiewa swój akatyst, a ja stoję obcy (się przeżegnać bym porządnie, po prawosłanie nie potrafił), ale tolerowany. To trochę zwodnicze, bo kosciół prawosławny ma podobną historię nietolerancji, mowy nienawiści i wszczynania wojen jak prawie każda inna religia świata. Ale tak to jest z religiami, że ilekroć widzi się malownicze zewnętrzne obrzędy można zapomnieć o niezbyt człowieczym przesłaniu, które jest głoszone wśród pięknych ikon, dostojnych śpiewów i oparów kadzidła. Może więc dobrze że nie wiem, o czym prawi pop.

Pora kanikuł

Siedzę na lotnisku Demodedowo i staram się nie zwariować. W trzykondygacyjnej hali odlotów przypominającej stary dom towarowy kłębi się parę tysięcy podróżnych. Ponieważ jest początek września – większość leci na wakacje. Na tablicy odlotów wyświetlają się kolejno Warna, Hurghada, Phuket, Sharm, Agadir, Teneryfa, Monastyr… Tłum jest rozemocjonowany i… lekko pijany.

Domodedovo1

Nawoływania, krzyk dzieci i nerwowe szarpanie się rodzin w drodze na wymarzone wakacje to typowy obrazek urlopowego tłumu. Naprzeciwko mnie siedzi starsze małżeństwo, które kurczowo trzyma obrazek z ikoną Bogurodzicy tak jak by ich Transareo leciało do nieba. Obok w różowym obcisłym kostiumie pani, wyglądająca na pięćdziesiąt lat, wiezie ze sobą ładnych kilka kilogramów nadwagi plus dwa kilo botoksu. Domyślam się, że specjalnie wstrzykniętego na okoliczność podróży. Na różowym wdzianku ma wyhaftowanego złotymi nićmi Kermita Żabę mówiącego „To be or not to be”. Tymczasem wołają do samolotu do Burgas. Nerwowo ustawia się kolejka, tu wywraca się plastikowy kubek z szampanem, a pani z ikoną Bogurodzicy dzwoni jeszcze do rodziny „zadzwonię za chwilę, z samolieta”.

Egipt i Tunezja są teraz dla biedaków. Porządni Rosjanie odpoczywają w Tajlandii, Meksyku czy na Malediwach. Tam gdzie tylko doleci Aeroflot i Transareo. Im dalej, tym lepiej. Rosjanie kochają podróżować, i chyba ponad półwieczny zakaz opuszczania kraju był największą karą, jaka mogła ich spotkać. Jergieniew napisał, że zakaz podróżowania to nie tylko ograniczenie przestrzeni, ale zakodowanie strachu przed światem jako wrogą zagranicą, którą trzeba odkodować. Rosjanie odkodowują świat jak mogą najlepiej, nadrabiając lata izolacji. I robią to sposób niepowtarzalnie odmienny od innych nacji.

Tutaj Rosjanie się przeważnie rumienią i przytakują „tak, nasi to potrafią wczasować, już w samolocie są pijani”. Dlatego na urlopie Rosjanie starają się stronić od siebie, jeżeli się da, albo znaleźć odludzie, gdzie nie ma swoich. „Nie było w Bangkoku naszych, tego naszego bydła” mówi sekretarka do kolegi wspominając wakacje. Pamiętam, jak jeszcze przed wyjazdem wysyłała e-meile, zaznaczając, że „jest dostępna pod telefonem” (och, to nasze słowiańskie męczennictwo przedowników pracy), „ale proszę pamiętać, że jest siedem godzin różnicy czasu” (czyli nie jakaś tam biedna Jałta czy Ukraina). Tak, Rosjanie i Rosjanki uwielbiają pokazywać i demonstrować swój status. Widać to na ulicach, po markach samochodów, widać po ilości drogich iPhonów, widać po wypełnionych torbach z zakupami z Louis Vitton i Haroddsa w samolocie Aeroflotu Londyn-Moskwa.

W tym szaleństwie, hedonizmie zaistnym, jest ogromna życiowa mądrość. „Żyj tak jakby jutra miałoby nie być”. I czy chodzi tutaj o ogromne zakupy, czy to wypicie najdroższego szampana do kolacji bez okazji, Rosjanie są nauczeni, że póki historia i władza pozwala się bawić, bawić się należy. Bo po co myśleć o jutrze, jak jutro jest nieodganione, niepewne?